Xorijiy tadbirkor nigohida O‘zbekiston: nimalarga e’tibor berish kerak?

2018-yilda O‘zbekistonga ilk bor kelganimda, bu yerda shunchalik uzoq qolishimni o‘ylamagandim. Lekin mana, sakkiz yil o‘tib, hamon bu yerni “hayot matematikasi” haqiqiy ma’no kasb etadigan kam sonli maskanlardan biri, deb bilaman. Bu yerda pulning qadrini his qilasiz, atrofingizda haqiqiy jamiyat borligini sezasiz va rivojlanishga ko‘proq e’tibor qaratishga imkon beradigan turmush tarziga ega bo‘lasiz. Bu joy mukammal emas, ammo hayotingiz sifatidan voz kechmasdan kamroq sarf-xarajat qilishni istasangiz, O‘zbekiston, shubhasiz, e’tiborga arziydi.

(Agar siz ushbu turkumni kuzatib borgan bo‘lsangiz, mening [biznesni yo‘lga qo‘yish], [viza olish] va [IT Park tadbirkorlarni qanday qo‘llab-quvvatlashi] haqidagi maqolalarimni allaqachon o‘qigansiz). Bu safar esa bu yerga kelganingizdan keyingi kundalik hayot haqida so‘z boradi.

Uy-joy masalalari: narxlar, sharoitlar va real tajriba

Ijara ko‘pincha oylik byudjetni shakllantiradigan eng muhim omil hisoblanadi. Toshkent shahar markazida zamonaviy binodagi jihozlangan ikki xonali kvartiraning narxi odatda oyiga 400-700 dollar atrofida bo‘ladi. Bu narx tuman, bino sifati va kommunal to‘lovlarning kiritilganligiga qarab o‘zgaradi. Markazdan tashqarida narxlar pastroq: eski sovet uslubidagi binolarda bir xonali kvartiralarni 250-400 dollar atrofida topish mumkin. Toshkentdan tashqarida, Samarqand va Buxoro kabi tarixiy shaharlarda bir va ikki xonali kvartiralar ko‘pincha 220-450 dollar oralig‘ida turadi. Bu shaharlarda, shuningdek, men ilgari ta’kidlagan IT Parkning mintaqaviy markazlari joylashgan bo‘lib, ular tadbirkorlarga resurslar, hamkorlik imkoniyatlari va iqtidorli kadrlar zaxiralaridan foydalanish imkonini beradi, ayni paytda uy-joy narxining arzonligidan ham foydalanish mumkin. Uzoq muddat yashashni rejalashtirganlar uchun kvartira sotib olish ham bir variant hisoblanadi. Kvadrat metr narxi Toshkent markazida 600-1400 dollarni, viloyat shaharlarida esa 400-650 dollarni tashkil etadi. Eng muhimi, O‘zbekistonda turar-joy ko‘chmas mulkini sotib olayotgan xorijiy investorlar uchun soddalashtirilgan yashash uchun ruxsatnoma (VNJ) olish tartibi mavjud. Amaldagi qonun-qoidalarga ko‘ra (Prezidentning PF-5611-sonli Farmoni, PF-113-sonli Farmoni bilan o‘zgartirilgan), chet el fuqarolari Toshkent viloyatida kamida 300 ming AQSH dollari, Samarqand, Buxoro, Namangan kabi yirik mintaqaviy markazlarda 200 ming AQSH dollari, boshqa viloyatlarda esa 100 ming AQSH dollari qiymatidagi ko‘chmas mulkni sotib olish orqali yashash guvohnomasini olishlari mumkin.

Oziq-ovqat va haftalik xarid

O‘zbekistonning ko‘pchilik e’tibor bermaydigan afzalliklaridan biri — yangi meva va sabzavotlaridir. Pomidor, qovun, gilos va ko‘katlarning ta’mi juda mazali, mavsumiy mevalar esa har bir mahalliy bozorda mo‘l-ko‘l uchraydi. Uyda ovqat tayyorlasangiz, import mahsulotlardan qancha foydalanishingizga qarab, oylik oziq-ovqat xarajatingiz taxminan 120–200 dollar atrofida bo‘ladi. Masalan, bir dona tuxum o‘rtacha 16.200 so‘m (1,35 dollar), bir buxanka non esa taxminan 5.000 so‘m (0,40 dollar), tovuq ko‘kragining bir kilosi esa 45.000-55.000 so‘m (3,75-4,5 dollar) atrofida turadi. Tashqarida ovqatlanish hali ham arzon hisoblanadi: mahalliy qahvaxonada to‘yimli taom odatda 3–6 dollar turadi, o‘rtacha darajadagi restoranda esa bir kishilik kechki ovqat 10–20 dollar atrofida bo‘ladi. Shu narxlar bilan tashqarida ovqatlanish vaqti-vaqti bilan emas, balki haftalik odatga aylanishi mumkin.

Sog‘liqni saqlash va oilaviy xizmatlar

O‘zbekistonda xususiy tibbiy xizmatlar xalqaro standartlarga mos bo‘lib, nisbatan arzon. Toshkentdagi xususiy klinikada oddiy maslahat odatda 10–35 dollar atrofida, oddiy tish davolash xizmatlari ham shunga yaqin narxda. Masalan, o‘g‘limni mahalliy tug‘ruqxonada dunyoga keltirish uchun jami 400 dollar to‘ladim — bu summa uch kunlik yotish, ovqatlanish, dori-darmonlar va shifokor xizmatlarini qamrab oldi. Bu tajriba mahalliy xizmatlarning nafaqat professional, balki arzon ekanligini ham ko‘rsatdi. Ko‘pchilik chet elliklar aralash modelni tanlaydi: kundalik tibbiy xizmatlarni mahalliy shifoxonalarda oladi, murakkab muolajalar uchun esa Turkiya yoki Janubiy Koreya kabi mintaqaviy markazlarga boradi. Agar xalqaro sug‘urta tanlasangiz, u Toshkentdagi xususiy shifoxonalarni qamrab olishini tekshirish muhim, chunki bu imkoniyat hali keng tarqalmagan.

Transport va yo‘l harakati

2018-yilda O‘zbekistonga ko‘chib kelganimda, bu yerda taksi chaqirish ilovalari yo‘q edi. Shahar bo‘ylab yurish uchun o‘tib ketayotgan mashinani to‘xtatib, haydovchi bilan narxni kelishib olish va ko‘pincha oddiy o‘zbek yoki rus tilida muloqot qilishga to‘g‘ri kelardi. Bu ikkala tilni amalda o‘rganish uchun ajoyib tajriba bo‘lgan. 2025-yilga kelib esa Toshkentda shahar bo‘ylab harakatlanish ancha osonlashgan.

Toshkent metrosi (dunyodagi eng chiroyli metro tizimlaridan biri) hamon toza, samarali va nihoyatda arzon bo‘lib, har bir qatnov atigi 1700 so‘m (taxminan 0,14 AQSH dollari) turadi. Ko‘chalarda Yandex Go, Uklon va MyTaxi kabi taksi chaqirish ilovalari taksi xizmatidan foydalanishni butunlay o‘zgartirdi. Shahar bo‘ylab o‘rtacha yo‘l haqi odatda masofa va kun vaqtiga qarab 15000-35000 so‘m (1,25-2,9 AQSH dollari) atrofida bo‘ladi.

Avtomobil haydovchilari uchun GlobalPetrolPrices ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil o‘rtalarida O‘zbekistonda benzin narxi o‘rtacha bir litr uchun 11200-12500 so‘m (0,93-1 dollar) atrofida bo‘lib, haftalik o‘zgarishlar jahon neft bozori tendensiyalarini aks ettiradi. 85-100 kvadrat metrli standart xonadon uchun kommunal xizmatlar odatda oyiga 40-80 dollar atrofida bo‘lib, bu elektr energiyasi, suv, isitish va chiqindilarni olib tashlash xarajatlarini o‘z ichiga oladi. Uy interneti bir necha yil oldingiga nisbatan tezroq va barqaror bo‘lib, "O‘zbektelekom" va xususiy provayderlar cheksiz trafik uchun oyiga 10-20 dollar oralig‘idagi paketlarni taklif etmoqda. Bu o‘zgarishlar O‘zbekistondagi kundalik hayotni bir necha yil avvalgiga qaraganda ancha qulayroq qilmoqda.

Telegram — kundalik hayotning ajralmas qismi

Facebookni unuting — O‘zbekistonda Telegram haqiqiy raqamli ijtimoiy maydonga aylangan. Odamlar uni yangiliklar o‘qish, shahar xizmatlari yangilanishlarini kuzatish, e’lon berish, oziq-ovqat buyurtma qilish yoki restoran menyularini ko‘rish uchun ishlatadi. Ko‘pchilik mahalla va uylar o‘z Telegram guruhlariga ega bo‘lib, u yerda bir necha daqiqada santexnik topish yoki mebel sotish mumkin. Chet elliklar uchun esa Telegram nafaqat ijtimoiy, balki ish va kundalik hayotning ham markaziy platformasiga aylangan — ish imkoniyatlaridan tortib, dam olish kunidagi tadbirlargacha barcha ma’lumotni shu orqali olish mumkin.

Iqtisodiy o‘sish va kelajak imkoniyatlari

2017-yildan buyon O‘zbekiston maqsadli islohotlar yo‘lidan bormoqda va so‘nggi yillarda erishilgan natijalar aniq ko‘zga tashlanmoqda. 2025-yil yanvaridan sentyabrigacha iqtisodiyot 7,6 foizga o‘sib, yalpi ichki mahsulot 108,7 milliard dollarga yetdi. O‘zbekiston bu barqaror iqtisodiy o‘sishni saqlab qolishi kutilmoqda, 2025-yilda YAIM o‘sishi taxminan 6,2 foizni, 2026-yilda esa 6 foizni tashkil etishi taxmin qilinmoqda.

Ta’sischilar uchun YAIMning barqaror o‘sishi va keng qamrovli iqtisodiy rivojlanish muhim ahamiyatga ega. Barqarorlik va islohotlar biznesni boshlash, rivojlantirish va kengaytirish uchun qulay muhit yaratadi. IT Park’ning mintaqaviy markazlari (biznesni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha qo‘llanmamda ta’kidlaganimdek) tadbirkorlarga ham milliy miqyosdagi o‘sishdan, ham mahalliy qo‘llab-quvvatlash tizimlaridan foydalanish imkonini beradi.

Tarix, san’at va kundalik hayot

O‘zbekiston madaniyati mamlakatning eng jozibali tomonlaridan biri bo‘lib, qadimiy meros zamonaviy san’at bilan uyg‘unlashgan. Samarqand, Buxoro va Xiva kabi shaharlar YUNESKO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lib, moviy gumbazlari, hashamatli madrasalari va Ipak yo‘li tarixi bilan sayyohlarni o‘ziga jalb etadi. Biroq turizmdan tashqari, mahalliy aholi va chet elliklar yil davomida bahra oladigan jozibali madaniy taqvim ham mavjud. Toshkentda filarmoniya konsertlari, balet va teatr tomoshalariga chiptalar narxi atigi 30 000-70 000 so‘m (2-6 dollar) atrofida bo‘lib, bu jahon darajasidagi tomoshalarni hamma uchun qulay qiladi. Muntazam o‘tkaziladigan madaniyat festivallari, zamonaviy san’at ko‘rgazmalari va ochiq havodagi konsertlar shahar ijtimoiy hayotini jonlantiradi va arzon narxlarda bahramand bo‘lish imkonini beradi. Chet elliklar uchun esa bu tarixiy boylik va qulay madaniyatning uyg‘unligi kundalik hayotga yana bir qimmatli qatlam qo‘shadi.

Chet elliklar uchun amaliy maslahatlar

Hammasi ham tuyilgani kabi oson emas. Import qilinadigan brendlar va maxsus uskunalar bojxona to‘lovlari va logistika tufayli qimmat bo‘lishi mumkin, shuning uchun oxirgi daqiqada buyurtma berish o‘rniga yetkazib berish muddatlarini oldindan rejalashtirish ma’qul. To‘lov tizimlari tezkor yangilanayotgan bo‘lsa-da, bozorlarda hali ham naqd pul keng qo‘llaniladi. Ingliz tili ommalashayotgan bo‘lsa-da, bir nechta o‘zbekcha iboralarni bilish foydali bo‘ladi:

Assalomu alaykum = Salom

Yaxshimisiz = Ahvolingiz qalay?

Rahmat = Minnatdorchilik bildirish

Necha pul? = Qancha turadi?

Toshkent shahrida oylik byudjet taqsimoti (2025-yil)

Quyida Toshkentda chet ellik mutaxassislar uchun qulay turmush tarzining qiymati ko‘rsatilgan (maktab to‘lovlaridan tashqari):

Taxminiy oylik jami

●  Bir nafar chet ellik mutaxassis uchun: ~$850

●  To‘rt kishilik oila uchun: ~$1,600-1,800

Nima uchun ko‘plab tadbirkorlar O‘zbekistonda qolmoqda?

Tadbirkorlarni bu yerda uch asosiy omil ushlab turadi:

• Hamyonboplik: Past xarajatlar hayot sifatini pasaytirmasdan loyihani uzoq muddat davom ettirish imkonini beradi.
• Salohiyatli ishchi kuchi: Yosh, ko‘p tilli va tobora texnik jihatdan malakali ishchi kuchi mavjud.
• Jamiyat va qo‘llab-quvvatlash: Telegram guruhlaridan tortib IT Park’ning mamlakat bo‘ylab markazlarigacha, integratsiya tez va imkoniyatlar kengayib bormoqda.

Islohotlar davom etayotgan, makroiqtisodiy istiqbollar ijobiy va kundalik hayot qulay bo‘lgan O‘zbekiston 2025-yilda tadbirkorlar uchun eng jozibali joylardan biri bo‘lib qolmoqda.

Harakatga tayyormisiz? Chamadoningizni tayyorlang, Telegramni yuklab oling va O‘zbekistonda byudjetingiz hamda biznesingiz qanday rivojlanishi mumkinligini o‘zingiz ko‘ring.