Datatruck: o‘zbek startapi AQSh logistika bozorida nimalarni o‘zgartirmoqda?

IT Park Uzbekistan Datatruck asoschisi Shohrux Rahmonov bilan transport kompaniyalari uchun yagona TMS’ning ahamiyati va sun’iy intellekt qo‘l mehnatini qanday qisqartirishi haqida suhbatlashdi. Shuningdek, intervyuda ishlab chiquvchilar jamoasining nega aynan O‘zbekistonda joylashgani masalasi muhokama qilindi.

Datatruck — bu yuk tashish sohasidagi yangi avlod operatsion tizimi bo‘lgan TMS (transportation management system) bo‘lib, kompaniyalarga yuklar, hujjatlar, to‘lovlar va moliyaviy hisobotlarni yagona tizimda boshqarishga yordam beradi. Asosiy foyda - moliyaviy xarajatlar va yo‘qotishlarni kamaytirish, shuningdek, butun yuk tashish jarayonining to‘liq shaffofligi va moliyaviy rentabellikni oshirishdan iborat.

Asosiy daromad manbai — Datatruck platformasiga pullik obuna hisoblanadi. Bundan tashqari, startap brokerlar va haydovchilar uchun qo‘ng‘iroqlar va yangilanishlarni avtomatlashtiruvchi AI Updater hamda kompaniyalarga daromad va xarajatlarni hisobga olish, hisobotlarni shakllantirish va moliyaviy faoliyatni rejalashtirish imkonini beruvchi Fintruck kabi pullik sun’iy intellekt modullarini taklif etadi. Ushbu vositalar mijozlarning vaqti va mablag‘ini tejab, xatolar sonini kamaytiradi.

Hozirda Datatruck AQShda 100 dan ortiq hamkorlarga ega, shuningdek, 9000 dan ziyod bank bilan integratsiyalashgan.

Hammasi qanday boshlandi?

Datatruck ishga tushirilishidan oldin men Rochester universitetida MBA yo‘nalishi bo‘yicha magistrlik darajasini oldim. Moliyaviy menejment va audit sohasida 10 yildan ortiq davlat kompaniyalarida, PWC va investitsiya fondlarida ishladim. Logistika sohasida ishlayotib, AQShdagi transport kompaniyalarining hisobotlari va jarayonlarini tahlil qilar ekanman, takrorlanuvchi muammoni payqadim: qo‘l mehnati pul, vaqt va imkoniyatlarning yo‘qotilishiga olib kelardi. Taqqoslash dalolatnomalarini o‘z vaqtida rasmiylashtirmaslik, hujjatlarni kelishmaslik, shaffof moliyaviy manzara va tahlilning yo‘qligi barcha transport kompaniyalarining jiddiy muammosi edi. Ba’zi kompaniyalarning yo‘qotishlari yiliga 100 ming dollargacha yetardi.

Aynan shu kuzatuvlar va 5 oy davomida muammo va yechim ustida o‘ylash meni Datatruck kompaniyasining tamoyillari va g‘oyalariga asos bo‘lgan logistika platformasini ishlab chiqishga undadi. Men aynan qayerda pul yo‘qotilishini ko‘rdim va qanday yechimlar kerakligini angladim. Shunday qilib, qo‘shimcha xarajatlar va inson resurslarisiz bitta mahsulotda moliya, tahlil va operatsion jarayonlarni birlashtiradigan platforma g‘oyasi tug‘ildi. Bu nafaqat yirik o‘yinchilarga, balki kichik tashuvchilarga ham biznes yuritishning yangi bosqichiga chiqish imkonini berdi.

Dastlab, mahsulotimiz kichik kompaniyalar uchun qiziqarli bo‘lishini taxmin qilgan edik, ammo eskirgan TMS va eski tizimlardan charchagan yirik kompaniyalar tomonidan ham katta qiziqish uyg‘onganini ko‘rib hayratga tushdik. Shunday qilib, biz kompaniyani 2022-yil sentyabr oyida ochdik va 2023-yil yanvar oyida birinchi sotuvlarni amalga oshirdik.

Bularning hammasi qanchaga tushdi?

Biz IT Park Ventures’dan 200 ming dollar, shuningdek, "Aloqa Ventures" venchur fondidan 300 ming dollar va "Domino Ventures"dan 100 ming dollar sarmoya jalb etdik. Keyinchalik investorlarimiz safiga Silkroad Angels Club qo‘shildi, ular 170 ming dollar mablag‘ kiritdi.

Tashqi investitsiyalarni jalb qilish bizga nafaqat moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirish, balki ularning ekspert ko‘magiga va foydali aloqalarga ega bo‘lish imkonini ham berdi. Hozirda biz bir nechta xalqaro venchur fondlari bilan muzokaralar olib bormoqdamiz va yangi investitsiyalar jalb qilishni rejalashtirmoqdamiz. Bu esa bizga Shimoliy Amerikada yangi bosqichga chiqish imkonini beradi.

Investitsiyalar bir nechta asosiy yo‘nalishlarga yo‘naltirildi. Birinchi navbatda — yangi AI modullarini ishlab chiqish, banklar bilan integratsiyalashish va yuk tashish bozoridagi o‘yinchilar bilan yangi hamkorlik munosabatlarini shakllantirish. Ikkinchi muhim qism — marketing va sotuvlar bo‘lib, bunda biz jamoani faol ravishda kuchaytirdik va nafaqat o‘sish, balki yetakchiga aylanish uchun bozor qamrovini kengaytirdik. Shuningdek, investitsiya mablag‘larining bir qismi AQShda Datatruck brendini shakllantirishga, hozirgi kunda eskirgan TMS tizimlaridan foydalanayotgan mijozlar bazasini 2 baravarga oshirishga yo‘naltirildi. Investitsiyalarning so‘nggi qismi esa mahsulotga yo‘naltirildi, biz tizimni kengaytirish uchun optimallashtirdik.

Biz kuchli ishlab chiquvchilar jamoasi, bozorning haqiqiy muammosini hal qiladigan yechim va mijozlarning sarmoyasiz va marketingsiz tez o‘sishi tufayli investitsiyalarni jalb qila oldik. Venchur fondlari, shuningdek, bizga mentorlik yordami va aloqa tarmog‘iga kirishda ko‘maklashmoqda, bu esa hamkorliklarni tezlashtirishga yordam beradi.

Keyingi bosqichda biz ikkita asosiy yo‘nalishga e’tibor qaratamiz: sun’iy intellekt funksiyalarini kengaytirish va faol marketing harakatlari bilan Amerika bozoridagi mavqeimizni mustahkamlash. Bizning strategik maqsadimiz — korxona darajasidagi, ya’ni yuzlab va minglab yuk mashinalari bo‘lgan yirik flotlarni ommaviy jalb qilish. Bunday kompaniyalar uchun avtomatlashtirish, kompaniyaning muhandislik yetukligi, moliyaviy shaffoflik va keng ko‘lamli integratsiyalar ayniqsa muhimdir va aynan shu yo‘nalishda Datatruck o‘z faoliyatini kuchaytirmoqchi.

AQSh bozoriga kirish

AQSh dunyodagi eng yirik yuk tashish bozori bo‘lib, uning hajmi 1 trillion dollardan oshadi. Biz transport sohasidagi texnologik taraqqiyot sur’atlari va avtotransport kompaniyalari tomonidan texnologiyalarni joriy etishning past darajasi, ayniqsa moliyaviy jarayonlar o‘rtasidagi tafovutni aniqladik. Kompaniyamiz yuk tashuvchilar bozorini tahlil qilganida, deyarli barcha kompaniyalar o‘nlab Excel jadvallaridan foydalanishini va bank ma’lumotlari bilan barcha solishtirishlar qo‘lda amalga oshirilishini tan oldi. Bu esa yunit-iqtisodiyotni hisobga olmaslikka olib kelardi.

Transport kompaniyalari ishida tezkorlik juda muhim. Aynan shu bizga bozorning transport kompaniyasining butun moliyaviy-iqtisodiy boshqaruv zanjirini raqamli modernizatsiya qilish va o‘zgartirishga tayyor ekanligini ko‘rsatdi. Bu, ayniqsa, 3 yildan ortiq davom etayotgan inqiroz davrida yaqqol sezildi.

AQShning yuk tashish sohasida muammolar juda ko‘p. Menimcha, deregulyatsiya tufayli bozor bu muammolarni hal qilishda samarasiz bo‘lib qoldi. Ammo biz hal qilmoqchi bo‘lgan asosiy muammo — tizimlarning tarqoqligi. Har bir kompaniya bir-biri bilan hech qanday platformalar orqali bog‘lanmagan 10-20 xil vositadan foydalanishga majbur.

Ikkinchi muammo - moliyaviy shaffoflik va savodxonlikning yetishmasligi. Ko‘pchilik yuk mashinalari egalari har bir yuk mashinasi haqiqatda qancha daromad keltirayotgani va ularning foydasi qanday shakllanishi haqida yetarli ma’lumotga ega emas.

O‘ylaymanki, uch yildan keyin logistika kompaniyasida kommunikatsiya va hujjat aylanishini avtomatlashtirish yagona standartga aylanadi. Sun’iy intellekt bugungi kunda barcha jarayonlarni avtomatlashtirish imkonini bermoqda. Vaqt o‘tishi bilan o‘zini o‘zi boshqaradigan yuk mashinalari ham paydo bo‘lishiga ishonchim komil. Bugungi kunda biz Datatruck’ni tashuvchilar uchun "kelajakning operatsion tizimi"ga aylantirish imkonini beradigan yechimlarni ishlab chiqmoqdamiz.

Rejalarimizda Kanada va Meksika bozorlariga kengayish bor. Odatda, biz Kanada va Meksikada faoliyat yuritayotgan mijozlarimiz bilan pilot loyihalarni boshlaymiz. Bu bizga yagona standartlarni saqlab qolgan holda bozorga yumshoq kirish imkonini beradi.

Hozircha boshqa mamlakatlarga, jumladan, MDH yoki Yaqin Sharqqa kengayishni rejalashtirmayapmiz, ammo bunday imkoniyatni butunlay istisno qilmaymiz. Shimoliy Amerika bizning ustuvor yo‘nalishimiz bo‘lib qolmoqda. Keyingi bosqichda Yevropa bozoriga chiqish imkoniyatini ko‘rib chiqamiz. Biroq, MDH va Yaqin Sharq mamlakatlarida moliyaviy shaffoflik vositalariga bo‘lgan talabni ko‘rmoqdamiz va bu bozorlarni o‘rganmoqdamiz. O‘rta muddatli istiqbolda MDH mamlakatlari va Yaqin Sharq bozoriga chiqish imkoniyatlarini ko‘zda tutmoqdamiz.

Mijozning obunadan to tizim bilan to‘liq integratsiyagacha bo‘lgan yo‘li

Tizimda ro‘yxatdan o‘tgandan so‘ng, mijozga Customer Success menejeri biriktiriladi. U tizimimizni mijoz ehtiyojlariga moslashtirish, ma’lumotlar migratsiyasini amalga oshirish, telematika va GPSni integratsiyalash, mijozning faktoring kompaniyasi bilan ishlashni sozlash va boshqa ishlarni bajaradi.

Shuningdek, menejerimiz mijozning butun jamoasi uchun treninglar o‘tkazadi. Aynan shu bizni ko‘plab raqobatchilarimizdan ajratib turadi — biz hech qachon mijozlarimizni yangi dastur bilan yolg‘iz qoldirmaymiz. Biz mijozlarni shunday darajada qo‘llab-quvvatlaymizki, 3 hafta o‘tgach, mijozlar ilgari bizning TMS’imizsiz qanday ishlaganliklariga hayron qoladilar. To‘liq integratsiya kompaniyaning hajmi, imkoniyatlari va vazifalariga qarab bir haftadan uch haftagacha davom etadi. Mijozning jarayonlari mahsulotimiz bilan o‘zgaradi.

Datatruck TMS’dagi TruckGPT o‘nlab logistika hujjatlarini avtomatik qayta ishlaydi — valyuta kursini tasdiqlash va hisoblardan tortib haydovchilik guvohnomalari, ro‘yxatdan o‘tish, BOL, POD, DOT tekshiruvlarigacha. TruckGPT xodimlarni ma’lumotlarni tekshirish va kiritishdek odatiy vazifalardan ozod qiladi, xatolarni kamaytirib, hujjat aylanish jarayonini tezlashtiradi.

Biroq, TruckGPT bizning sun’iy intellekt ekotizimimizning faqat bir qismi. Datatruck TMS’da sun’iy intellekt brokerlar va haydovchilar bilan aloqani avtomatlashtiradi, egalarga marshrutlarning foydaliligi va yuk mashinalarining samaradorligini tahlil qilishda yordam beradi, yuklarni qidirish va band qilishni tezlashtiradi, shuningdek, tranzaksiyalarni aqlli toifalash va ularni cheklar bilan taqqoslash orqali moliyaviy shaffoflikni ta’minlaydi. Ushbu vositalar birgalikda yuk tashishning barcha asosiy jarayonlarini qamrab oluvchi yagona intellektual konturni yaratadi.

Aynan shu sababli Datatruck TMS’ni AI-native platformasi deb ataymiz. Gap nafaqat funksiyalarning keng to‘plamida, balki bizda sun’iy intellektni rivojlantirish bo‘yicha o‘z bo‘limimiz borligida. Bu bizga tashqi yechimlardan mustaqil bo‘lish, mijozlar talablariga moslashuvchan tarzda javob berish va logistika biznesi tezroq, aniqroq va foydaliroq bo‘lishi uchun eng ilg‘or texnologiyalarni joriy etish imkonini beradi.

Datatruck xizmatidan kimlar foydalanadi

Biz 10 tadan 100 tagacha yuk mashinasi bo‘lgan kichik va o‘rta kompaniyalar bilan ishlashni boshladik, ularga Excel va eskirgan TMS’dan voz kechishga yordam berdik. Ammo Datatruck rivojlanib borishi bilan, biz tobora ko‘proq yirik korxonalarga e’tibor qaratmoqdamiz. Hozir yuzlab va minglab yuk mashinalariga ega kompaniyalar ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. Aynan shunday kompaniyalar chuqur moliyaviy tahlil, kengaytiriladigan integratsiyalar va barcha biznes jarayonlarini avtomatlashtirish imkoniyatiga ega bo‘lgan yagona tizimga ayniqsa muhtoj.

Bugungi kunda AQShning yuk tashish sohasida faoliyat yurituvchi 100 dan ortiq kompaniya bizning hamkorimiz hisoblanadi. Ushbu sohada integratsiya eng muhim qadamlardan biri bo‘lib, biz yoqilg‘i provayderlari, tolllar, yuk mashinalarining geolokatsiyasi, faktoring kompaniyalari, ELD xizmatlari (ELD xizmatlari - bu tijorat transporti haydovchilarining ish vaqtini avtomatik ravishda qayd etadigan va mehnat hamda dam olish tartibiga rioya qilishga yordam beradigan elektron qayd etish qurilmalarini joriy etish va boshqarish yechimlari) va boshqalarni integratsiyaladik. Yaqin kelajakda yoqilg‘i to‘lovi, sug‘urta va komplayens-xizmatlar sohasidagi integratsiyani kengaytirishni rejalashtirmoqdamiz.

9000 dan ortiq bank bilan integratsiyalashuvda asosiy muammo banklardan uzatiladigan turli xil ma’lumotlar formatlarini standartlashtirish bo‘ldi. Bundan tashqari, xavfsizlikni ta’minlash uchun butun kompaniyamiz SOC 2 auditidan o‘tdi (SOC 2 (Service Organization Control 2) — bu mijozlar ma’lumotlarini boshqarish bo‘yicha xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlarning ichki nazoratini tekshirish va tasdiqlash uchun AICPA (Amerika Sertifikatlangan Jamoat Buxgalterlari Instituti) tomonidan ishlab chiqilgan ixtiyoriy standart va audit jarayoni) va endi biz xalqaro o‘yinchilar tomonidan tan olingan jahon miqyosidagi sertifikatlangan ilovaga aylandik.

Bundan tashqari, biz AES-256 shifrlash bilan ishonchli API qatlamini yaratdik va bank ma’lumotlariga faqat o‘qish imkoniyatini qo‘llaymiz. Ikki bosqichli autentifikatsiyani joriy etdik va ma’lumotlarni himoya qilishning barcha mumkin bo‘lgan standartlarini qo‘lladik.  Mijozlar ma’lumotlarining xavfsizligi bizning eng ustuvor vazifamizdir.

Biz uchun eng muhimi — mijozlarning ko‘payishi va ularni saqlab qolish: biz kompaniyalar nafaqat mahsulotimizni sotib olishini, balki Datatruck bilan uzoq vaqt ishlashini ham ta’minlaymiz. Bundan tashqari, tizim orqali o‘tadigan faol yuklar sonining o‘sishini, shuningdek, foydalanuvchilarimiz erishadigan haqiqiy vaqt va pul tejamkorligini kuzatib boramiz.

O‘zbekiston salohiyati haqida

O‘zbekiston asta-sekin IT-iste’dodlar markaziga aylanib bormoqda. Bu yerda kuchli muhandislik maktabi mavjud va biz Datatruck’ning asosiy ishlab chiqarish jamoasi aynan shu yerda faoliyat yuritayotganini alohida qadrlaymiz. Bunda biz platformaning asosiy modullarini — arxitektura, infratuzilma, AI vositalari va bank hamda telematik xizmatlar bilan integratsiyasini yaratishni nazarda tutamiz.

Muhimi, bizda sohaning muhim jihatlarini — tranzaksiyalar xavfsizligidan tortib logistika jarayonlarigacha chuqur tushunadigan kuchli jamoamiz bor. Bu yordamchi ish emas, balki mahsulot yadrosini shakllantirishdir. Amerika bozori va O‘zbekiston IT-muhandisligining bunday uyg‘unligi bizni moslashuvchan va raqobatbardosh qiladi.

Datatruck ortida kim turibdi?

Bugungi kunda bizning jamoamiz AQSH, Yevropa mamlakatlari va O‘zbekiston kabi 6 ta mamlakatda faoliyat yuritayotgan 50 dan ortiq yuqori malakali xodimlardan iborat. Asosiy operatsion faoliyat AQShda, barcha ishlanmalar esa O‘zbekistonda amalga oshirilmoqda.

Kelib chiqishimiz va an’analarimiz tufayli Datatruck’da odamlarni hurmat qilish va har qanday mehnatni qadrlashga asoslangan madaniyat shakllangan. Biz cheklangan resurslar bilan ishlashni va eng muhimi, tez o‘zgaruvchan voqelikka moslashishni uddalay olamiz.

Tez moslashish faoliyatimizning asosiy tamoyillaridir. Biz chaqiriqlarga tezda javob berishni, nostandart yechimlarni topishni bilamiz. O‘zbekistonning kuchli IT maktabini poydevor sifatida qo‘llab, mahalliy tajribani jahon miqyosida raqobatlasha oladigan global mahsulotga aylantirmoqdamiz.

Datatruck ishi shaffoflik, mas’uliyat va innovatsiya tamoyillariga asoslanadi. Ofislar o‘rtasida haqiqiy virtual ko‘prik mavjud: AQShdagi ofis bizga yangi tendensiyalar va bozor ehtiyojlarini ko‘rsatadi, O‘zbekistondagi dasturchilar jamoasi esa bu g‘oyalarni tezda tayyor yechimlarga aylantiradi. Bunday almashinuv bizga moslashuvchan bo‘lish, raqobatchilardan oldinga o‘tish va masofaga qaramay, o‘zimizni yaxlit his qilish imkonini beradi.

Xodimlarimda halollik, mas’uliyat va tashabbuskorlikni eng ko‘p qadrlayman. Halollik jamoada ishonchni shakllantirishga yordam beradi, mas’uliyat vazifalarni sifatli va o‘z vaqtida bajarilishini ta’minlaydi, tashabbuskorlik esa jarayonlarni rivojlantirish va takomillashtirish omilidir. Bundan tashqari, jamoada ishlash qobiliyati va doimiy o‘rganish hamda o‘sishga intilish juda muhimdir.

Hozirda biz muhandislar, sun’iy intellekt mutaxassislari, mijozlar bilan ishlovchi muvaffaqiyati menejerlar va loyiha menejerlarini faol ravishda izlamoqdamiz. Ha, biz O‘zbekiston va boshqa mamlakatlardan iste’dodlilar uchun ochiqmiz. Quyidagi havola orqali ariza topshirishingiz mumkin.

Qiyinchiliklar haqida

Eng jiddiy qiyinchiliklar tashuvchilar eski usulda — jadvallar va qo‘lda bajariladigan jarayonlar bilan ishlashga o‘rganib qolgan konservativ sanoatda ishonch qozonish bilan bog‘liq edi. Yana bir muammo — mahsulotni jahon standartlari darajasida rivojlantira oladigan va ayni paytda bozor ehtiyojlariga tez moslasha oladigan barqaror jamoani shakllantirishdan iborat edi. Texnik qiyinchiliklar ham bo‘ldi: telematika, banklar va buxgalteriya tizimlari bilan integratsiyalash. Ammo aynan shu sinovlar bizga qiyinchiliklarni raqobatbardosh ustunlikka aylantiradigan ishonchli jamoani shakllantirishga yordam berdi.

Yangi startapchilarga maslahatlar

• Mijozlarga eng yaxshi yechimni taklif qilish uchun ularning ehtiyojlarini biling va hisobga oling. Mijozlar bilan birinchi kundan boshlab ularning haqiqiy muammolarini tushunish uchun muloqot qiling va mahsulotni o‘z g‘oyalaringiz atrofida emas, balki ular atrofida quring.
• Moslashish qobiliyatini rivojlantiring. Startaplar doimiy o‘zgarishlar sharoitida yashaydi — kim tezroq o‘rgansa va yangi sharoitlarga moslasha olsa, o‘sha g‘olib chiqadi.
• Sotishni o‘rganing. Hatto eng yaxshi mahsulot ham, agar siz uning qiymati va mijoz uchun ahamiyati haqida gapirib bera olmasangiz, muvaffaqiyatli bo‘lmaydi. Savdo faqat raqamlar haqida emas, balki mijozlar bilan ishonchli, uzoq muddatli va o‘zaro manfaatli munosabatlarni o‘rnatish qobiliyatidir.

Kelgusi rejalar

Bizning maqsadimiz Datatruck’ni yuk tashish bo‘yicha yetakchi platformaga aylantirish va uni AQShda yaratilgan birinchi o‘zbek "unicorn" startapiga aylantirishdir. "Unicorn" deganda biz qiymati 1 milliard dollardan ortiq bo‘lgan texnologik kompaniyani tushunamiz — bu dunyodagi startaplarning juda oz qismi erishadigan noyob va ramziy chegara. Biz uchun bu nafaqat baholash, balki barqaror biznes modeliga ega, talab yuqori bo‘lgan mahsulotni yaratganimizni tan olish hamdir. Biz o‘zbek ildizlariga ega startap eng yirik bozorda muvaffaqiyatli raqobatlasha olishini va O‘zbekiston tadbirkorlarining keyingi avlodini ilhomlantirishini ko‘rsatmoqchimiz.